Mechelen was in de 16e eeuw een belangrijke productieplaats van albasten reliëfs. Deze kleine voorstellingen waren meestal genomen uit het Oude en het Nieuwe Testament en boden de eigenaars van dergelijke tafereeltjes de gelegenheid om zich thuis (of in de kloostercel) even in devote meditatie af te zonderen. De fijn uitgesneden reliëfs werden meestal op houten paneeltjes gekleefd en voorzien van een lijst in papier-maché. De afwerking bestond vaak uit gepolychromeerde en vergulde accenten.
Goa (India), Celao (Sri Lanka), Malakka (Malesië) en Macao (China) en zelfs tot in Japan waren belangrijke handelsposten van de Portugezen. Naast handel brachten ze er ook de katholieke kerk. Lokale beeldsnijders vervaardigden, volgens Westerse richtlijnen, christelijke cultus- en (persoonlijke) devotieobjecten in ivoor. Heel populair waren de liggende Kindjes Jezus met wijsvinger aan de mond. De paxtafel in deze verzameling is om haar iconografie bijzonder interessant, terwijl het beeldje van de heilige Hiëronymus met zijn leeuw duidelijk een invloed uit het Verre-Oosten verraden.
Zoals bij schilderijen getuigen middeleeuwse houten beelden van de band tussen kunst en religie. Grote beelden en retabels stonden in kerken opgesteld voor een publieke devotie. De kleine beelden waren bestemd voor de persoonlijke devotie (zoals de Mechels ‘popjes’). De houten beelden en retabels werden door een beeldsnijder gesneden uit eik of notelaar, vervolgens door een schilder met bonte kleuren gepolychromeerd en verguld. Sommige van dit snijwerk heeft nog (gedeeltelijk) haar beschildering bewaard.
Twee bijzondere 15de-eeuwse architecturale onderdelen treffen we in de verzameling aan. Ten eerste een schaalmodel van een kathedraalgevel waarin een portaal, galerij en roosvenster zeer fijn uitgesneden zijn. Daarnaast een indrukwekkende balk versierd met engelen die het wapenschild van Firenze vasthouden. Het is afkomstig van de gevel van het natiehuis van de Italiaanse stadsstaat in Brugge en dateert uit 1460-1470. Het is daarmee het enigste gesculpteerd werk in de middeleeuwse collectie van het kasteel met een Brugse origine.
Retabels toonden taferelen uit het leven van Jezus, Maria of een heilige. De gelovigen die niet konden lezen noch het Latijn tijdens de mis verstonden, ‘lazen’ het voorgestelde als een stripverhaal. Het uitvoeren van dergelijke retabels was het werk van vele anonieme ambachtslui: beeldsnijders, vergulders, stoffeerders (schilders) en schrijnwerkers. Vooral de ateliers uit de Brabantse steden Brussel, Antwerpen en Mechelen waren gekend en leverden over heel Europa. De hier getoonde fragmenten, al dan niet nog met de originele polychromie, geven een fascinerend beeld van hun vakmanschap.
Stenen beelden werden door de beeldhouwer gehouwen uit Doornikse kalksteen of in een zachtere witte kalksteen. Vervolgens zorgde de ‘stoffeerder’ voor een bonte beschildering. De verzameling stenen beelden bestaat uit enkele vrijstaande heiligenbeelden waaronder twee beelden die de heilige Margaretha van Antiochië voorstellen, de ene is echter volgens de middeleeuwse criteria, de andere is duidelijk uit de renaissance. Verder fragmenten van een retabel en van een calvariegroep, alsook een gedeeltelijk bewaarde Kroning van Maria, een onderdeel van een architecturaal geheel uit een altaar of een boogveld van een kerkportaal. Beeldenstorm en Franse Revolutie maar ook verbouwingen door de veranderende mode zorgden dat vele sculpturen beschadigd of verloren zijn gegaan.
00184 Dooptafereel
00185 Een koning ontmoet kloosterlingen of eremijten
00186 Geboortetafereel
00187 Sint-Anna-ten-Drieën
00188 De boodschap aan Maria
00189 De heilige Lucas
00190 De heilige Marcus
00191 Parabel van de Verloren Zoon
00175 De heilige Hiëronymus
00176 Gekroonde figuur
00177 Apostel
00178 De heilige Johannes de Doper
00179 Prior
00180 Liggend Kindje Jezus (groot)
00181 Liggend Kindje Jezus (klein)
00182 Zegend Kindje Jezus
00183 Paxtafel
00142 Maria met Kind
00144 Profeet
00145 De heilige Antonius abt
00146 De heilige Johannes de Doper
00148 De heilige Domitianus of Servaas
00149 De heilige Helena
00150 De heilige Catharina van Alexandrië
00154 Knielende engel
00155 Treurende Maria
00156 Zegenend Kindje Jezus
00157 Maria met Kind en druiventros
00158 De heilige Anna-ten-Drieën
00159 Zittende Maria met Kindje Jezus
00160 Maria met Kind
00162 Zittende Maria (zonder Kind)
00163 Vrouwelijke heilige met boek
00164 De heilige Elisabeth van Hongarije
00143 Heilige bisschop
00198 De heilige Nicolaas, onderdeel staf
00218 De heilige Adrianus
00219 De heilige Rochus
01001a Maria (calvariegroep)
01001b Johannes (calvariegroep)
00129 Het huwelijk van Maria en Jozef
00130 De bezwijming van Maria
00131 Bezoek van Maria aan Elisabeth
00132 Longinus
00133 Maria met Kind
00134 De heilige Joris
00135 Jesse
00136 De Boom van Jesse
00137 De Boom van Jesse
00138 De aankondiging aan Maria van haar dood
00139 De besnijdenis
00140 Engel
00141 Zwevende engel
00151 Gekruisigde Christus
00152 Gekruisigde Christus
00153 Gekruisigde Christus
00161 De heilige Hiëronymus
00165 De heilige Margaretha van Antiochië (14e eeuw)
00166 De heilige Fiacrius
00167 De heilige Jacobus de Meerdere
00168 Zittende Maria
00169 De heilige Margaretha van Antiochië (16e eeuw)
00170 Jozef van Arimathea
00171 Maria met Kind
00172 Buste van een engel
00173 Hoofd van de heilige Johannes de Evangelist
00174 Heilige abt